Yoğun bakım ünitelerinde hastalar pek çok nedenle takip ve tedavi gerektirirler. Bu bölümde hastanızın yoğun bakım ünitesinde yatmasına neden olan veya yoğun bakımdaki sürecinde gelişebilecek kritik durumlar tanımlanmaya çalışılmıştır.

• ciddi sıvı veya kan kaybı (serum ve kan verilir)

• kalp yetersizliği (kalp fonksiyonunu artırmak için ilaçlar verilir)

• ağır enfeksiyonun neden olduğu şok (serum, kan verilir, ayrıca kan basıncını yükseltmek için ilaçlar ve enfeksiyonu tedavi etmek için antibiyotik verilir.)

• ciddi organ hasarı/travması (trafik kazası, yüksekten düşme, yanık sonucu) veya iltihabi bir hastalık nedeni ile şok (serum ve kan basıncını yükseltmek için ilaçlar verilir)

Bütün destekleyici tedaviler sırasında sebebe (altta yatan hastalığa) yönelik tedaviler de yapılmalıdır. Tedavi ile şok geri döndürülemez veya hasta bu tedaviye geç cevap verirse organlar işlevlerini tamamen ve hatta geri dönüşümsüz olarak kaybetmeye başlarlar.

Akciğerler kana oksijen sağlar ve kandan karbondioksiti atarlar. Akciğer bu fonksiyonunu yapamadığında solunum yetmezliği ortaya çıkar. Ani gelişen solunum yetmezliği hastaların yoğun bakımda yatmalarına sebep olabilir veya yoğun bakımda yatarken de pek çok nedene bağlı olarak hastalarda solunum yetmezliği gelişebilir. Ani solunum yetmezliği hafif, orta dereceli ve ağır olabilir.

Zatürree veya kalp yetmezliği, bronşit, akciğere direkt hasar (trafik kazası, düşme, kurşunlanma, bıçaklanma v.s.) gelişebilir. Beyin hasarı (kanama, şişlik, yaralanma) geçirmiş hastalarda da solunum komutu ve kontrolü olmadığı için ani solunum yetmezliği ortaya çıkabilir.

Hastalar yapay solunum cihazına bağlanmayı gerektirir durumda uzun süre solunum yetmezliğinde kalırsa uzayan solunum yetmezliği tablosu ortaya çıkabilir ve hastalar zamanla yeterli solunum yapabilme gücünü kaybeder. Bu durumlarda hastanın solunum kaslarının zaman içerisinde gelişmesi gereklidir. Hastanın kendi kendine yeterli solunum yapabilmesi için uzun bir zaman geçmesi gerekebilir. Hastanın yapay solunum cihazından ayrılması uzun sürdüğünde (bir veya iki haftayı geçtiğinde) hastanın ağzında bulunan tüp çıkartılarak boğazına bir tüp yerleştirilir. Bu işlemin adı “trakeostomi”dir ve ameliyathane veya yoğun bakımda boğazına bir delik açılarak tüp yerleştirilir. Trakeostomi hastanın konforunu artırır ve yapay solunum cihazından ayrılmasını kolaylaştırabilir.

Enfeksiyon hastaların yoğun bakıma yatmalarına neden olduğu gibi yoğun bakımda yatarken de hastalarda enfeksiyon gelişebilir. Enfeksiyonlar pek çok sebebe bağlı olabilir. Yoğun bakıma yatan hastalar güçsüzlük ve bağışıklık sistemlerindeki zayıflamanın sonucu olarak enfeksiyonlar (mikroplar) ile yeteri kadar savaşamazlar. Ayrıca yoğun bakımda yatan hastalar nefes tüpü, damarlarına yerleştirilen ince tedavi hatları (kateter), idrar sondası, beslenme tüpü ve drenler gibi hasta için çok gerekli olan destek malzemeleri ile donatılır. Bunlar vücut için yabancı cisimdir. En sık karşılaşılan yoğun bakım enfeksiyonu da zatürreedir. Zatürree bazen hafif olup sadece antibiyotik ile iyileşebilir. Ancak bazen ağır olup hastada uzayan solunum yetmezliğine yol açarak yapay solunum cihazından ayrılmasını zorlaştırabilir.

Diğer ciddi enfeksiyon sebebi ise kanda yaygın olarak mikrobun bulunmasıdır. İdrar yollarında, barsak sisteminde, beyinde (özellikle beyin hasarı varsa) veya karın içerisinde infeksiyon gelişebilir.

Enfeksiyonlar tüm vücutta yaygın kontrol edilemez bir tepki ile çok ciddi boyutlara ulaşabilir. Bu duruma “sepsis” adı verilir. Hastanın ileri yaşta olması, hastaneye yatmadan önceki mevcut hastalıkları ve yoğun bakıma yatışına neden olan hastalığının ciddiyeti bu ağır tablonun gelişmesini hızlandırabilir ve kolaylaştırabilir. Sepsis ve buna bağlı olarak ortaya çıkan şok hastanın tüm organlarının çalışmasını bozabilir. Bunun sonucunda hastada akciğer işlevlerinin bozulması ile solunum yetmezliği, kalp yetmezliğine bağlı tansiyon düşüklüğü ve kalp ritm bozuklukları, böbrek yetmezliğine bağlı vücutta şişlik, karaciğer yetmezliğine bağlı sarılık, beyin işlevlerinin bozulması ile şuur kapanması ve koma, vücutta yaygın kanamalar izlenebilir.

Böbrek zararlı maddelerin ve fazla sıvının vücuttan idrarla atılmasını sağlar. Böbrek oldukça hassas bir organdır ve pek çok hastalık varlığında organ işlevleri bozulabilir. Ani gelişen böbrek yetmezliği nedeni ile hastaların yoğun bakımda tedavi edilmesi gerekebilir. Aynı zamanda yoğun bakımda takip ve tedavisi gereken hastalarda da sıklıkla gelişebilen bir durumdur. Hastanın yoğun bakımdaki takibi sürecinde her hangi bir dönemde ortaya çıkabilir.

Böbrek yetmezliğinde vücut fazla sıvıyı idrar ile atamadığı için kollar, bacaklar ve yüzde su toplanarak şişlikler ortaya çıkabilir. Ayrıca vücuttaki pek çok organda toplanan sıvı bu organların işlevlerinin bozulmasına neden olabilir. Örneğin akciğerde su toplanması ile solunum yetmezliği, barsaklarda şişlik olması sonucu gıdaların emilememesi, beyinde şişlik gelişmesi sonucu şuur kapanması gibi.

Böbrek yetmezliğinde ayrıca zararlı maddelerin idrarla atılamaması nedeni ile bu maddeler vücutta birikebilir.

Kritik durumdaki çocuğunuz yoğun bakıma alındığında ve çocuğunuzu yoğun bakım yatağında ilk kez gördüğünüzde üzülebilir ve şaşırabilirsiniz. Çocuğunuz size tanımayabilir, yatağında makinelere ve pek çok hatlara ve tüplere bağlı olabilir. Bu sizin ve aileniz için zor bir durumdur. Bu broşür size yoğun bakımda yatan çocuğunuzu tanımaya yardımcı olacaktır. Aşağıda açıklanan her hat veya her tüp hastanızda olmayabilir, sadece çocuğunuzun hastalığının takibi ve tedavisi ile ilgili olanlar hastanıza bağlı olabilir.

Kafa:

• Beyin- beyin içerisinde basıncın izlenmesi veya beyindeki fazla sıvının alınması için ince bir dren

• Ağız- solunum tüpü ve/veya beslenme tüpü

• Burun- solunum tüpü ve/veya beslenme tüpü

• Yüz- oksijen maskesi veya ağız ve burundan yerleştirilen yüpleri tutan bantlar

Göğüs bölgesi:

• Yanlarda göğüs kafesindeki sıvının, kanın veya havanın boşalmasını sağlayan drenler

• Ortada kalbin atımlarının izlenmesi için monitore bağlı kablolar ve bantlar (elektrokardiyogram)

Karın bölgesi:

• Barsak içerisine uzanan beslenme tüpleri veya barsak içeriğini dışarıya alan torbalar

• Karnın içerisindeki sıvıyı veya kanı dışarıya alan tüpler veya drenler

• Genital bölgede idrarı dışarıya alan idrar sondası

Ayrıca;

• Kafasında, kollarda ve ellerde, ayaklarında serum hatları

• Boyunda kalın damarlara yerleştirilen serum hatları

• Kollarda veya bacaklarda tansiyon ölçen manşon

• El bileğinde, dirsek iç bölgesinde, ayak sırtında veya kasıkta kan basıncının (tansiyon) sürekli takibi için damara yerleştirilen ve diğer ucu monitore bağlı ince hatlar.

• El veya ayak parmaklarından birinde, burun, kulak memesi veya alında içerisinde kırmızı ışık yanan, kandaki oksijen miktarını gösteren ve diğer ucu monitore bağlı hat

Çocuğunuzun genel durumu düzelmeye başladıkça vücudunda gördüğünüz bu bağlantılar azalacaktır. Çocuğunuza kan tetkiki gerektiğinde genellikle kalın damarlarına yerleştirilen hatlardan kan çekilerek örnek alınmaktadır. Her kan tetkikinde çocuğunuza iğne yapılması gerekmemektedir.

1. Beslenme tüpü

2. Solunum tüpü

3. Kalın damarına yerleştirilen serum hattı (kateter)

4. Kandaki oksijen miktarını gösteren monitore bağlı hat

5. Kan basıncını (tansiyon) sürekli gösteren hat

6. Kasıkta yerleşimli kalın damaryolu

7. Kalp ritmininin izlenmesini sağlayan monitore bağlı hat

8. İdrar sondası

Çocuğunuz uyuyor olabilir. Bunun sebebi çocuğunuzun beyin işlevlerinin azalması veya doktorunuzun hastanıza uyutucu, sakinleştirici ve/veya ağrı kesici ilaçlar veriyor olmasıdır. Bu ilaçlar çocuğun ağrı duymaması, sakinleşmesi, uyuması, hatırlamaması ve bilinçsiz hareket edip vücudundaki hatları çekerek kendine zarar vermemesi için doktorunuz kontrolünde yapılmaktadır. Bu sebeple çocuğunuz siz dokunduğunuzda tepki vermeyebilir. Ancak siz yine de ellerinizi yıkadıktan sonra hastanıza dokunabilir veya onunla konuşabilirsiniz.

Çocuğunuzun yoğun bakımda yatmasını gerektiren veya yoğun bakımda takibi sırasında gelişebilecek kritik durumlar:

• Şok; düşük kan basıncı (tansiyon), soğuk, soluk veya kırmızı cilt

• Böbrek yetmezliği; az veya hiç idrar çıkarmaması sonucu vücutta genel şişlik ve organlara su birikmesi (örneğin akciğer, beyin, barsaklar vs)

• Karaciğer yetmezliği; sarılık, anlamsız davranışlar veya konuşmalar, titreme, şuur kapanması (koma) veya kanamalar

• Solunum yetmezliği; akciğerin işlevini yapamaması vücuda yeterli oksijen sağlanamaması ve vücuttan karbondioksitin atılamaması (böyle bir durumda çocuğunuz ağızdan veya burundan solunum tüpü ile yapay solunum cihazına bağlanabilir)

• Beyin işlevlerinin bozulması; beyinde şişlik gelişmesi sonucu anlamsız davranışlar, şuur bozulması veya kapanması (koma)